Dla tych, którym nie udało się dołączyć

Zapisy na kolejną edycję warsztatów są już otwarte! Zachęcamy do rejestracji.

• Miejsce: Platforma ClickMeeting (Online)
• Koszt: Udział jest otwarty i bezpłatny
• Certyfikacja: Tak

Budowa Systemu OLiOC w Praktyce: Pytania i odpowiedzi Ekspertów

Jako Safety Project wiemy, że przepisy i teorie to tylko początek drogi do budowy bezpiecznego państwa i sprawnie funkcjonujących samorządów. Podczas naszych XV Ogólnopolskich Warsztatów Praktyczno-Technicznych padło wiele kluczowych pytań dotyczących wdrażania systemów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC).

Aby ułatwić Wam nawigację po tych skomplikowanych zagadnieniach, przeformułowaliśmy nasze warsztatowe Q&A w przystępny poradnik. Zebraliśmy wiedzę ekspercką w bloki tematyczne, które krok po kroku wyjaśniają najważniejsze aspekty OLiOC.

Czym w praktyce jest system Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC)?

System Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) ma na celu zapewnienie przetrwania ludności oraz utrzymanie podstawowych funkcji życiowych i usług w sytuacjach ekstremalnych, takich jak powódź, pożar, długotrwały blackout, skażenie chemiczne lub biologiczne, atak zbrojny, działania dywersyjne czy masowa dezinformacja.  W praktyce OLiOC łączy trzy główne elementy:

•  planowanie i przygotowanie przed wystąpieniem kryzysu, 
• efektywne działanie w trakcie zdarzenia, 
• odtwarzanie zdolności po kryzysie.

Jeśli po wystąpieniu poważnego zdarzenia mieszkańcy mają dostęp do wody pitnej, informacji, schronienia, pomocy medycznej, transportu oraz utrzymanego porządku publicznego – oznacza to, że system działa skutecznie. Ochrona ludności obejmuje szeroki zakres działań związanych
z budowaniem świadomości, procedur oraz gromadzeniem zaopatrzenia niezbędnego do ochrony życia i zdrowia ludzi, mienia, infrastruktury krytycznej, dóbr kultury oraz środowiska w sytuacjach kryzysowych.

Obrona cywilna (zgodnie z art. 117 ustawy oraz art. 61 lit. a Pierwszego Protokołu dodatkowego do Konwencji genewskich z 1949 r.) koncentruje się przede wszystkim na czynnościach ratowniczych (ratownictwo, odkażanie, służby medyczne, pierwsza pomoc, opieka religijna), gaśniczych oraz przygotowaniu i utrzymaniu schronów.

---

Jaka jest różnica między ochroną ludności a obroną cywilną?

Ochrona ludności ma charakter uniwersalny i obejmuje przygotowanie oraz reagowanie na wszystkie rodzaje zagrożeń – zarówno pokojowe (awarie techniczne, katastrofy naturalne, zdarzenia przemysłowe, epidemie, cyberataki), jak i ekstremalne zjawiska pogodowe. Obrona cywilna koncentruje się głównie na ochronie ludności w czasie konfliktu zbrojnego lub stanu wojennego. Obejmuje m.in.: schronienie, ewakuację, zabezpieczenie przed skutkami działań wojennych, czynności ratowniczo-gaśnicze oraz zapewnienie ciągłości funkcjonowania państwa i społeczeństwa mimo uderzeń zewnętrznych. W praktyce oba systemy powinny się wzajemnie uzupełniać, wykorzystując te same procedury i zasoby – różnią się głównie skalą, kontekstem i intensywnością zagrożenia.

---

Dlaczego warto rozwijać system OLiOC, skoro od reagowania w kryzysach są przecież służby ratownicze?

W przypadku dużego, rozległego kryzysu służby ratownicze (PSP, PRM, policja) bardzo szybko osiągają granicę swoich możliwości. Kluczowe znaczenie ma czas reakcji w pierwszych godzinach
i dniach.  Zadaniem OLiOC jest zapewnienie, aby już przed przybyciem profesjonalnych służb: 

• mieszkańcy wiedzieli, jak się zachować, 
• kluczowe obiekty działały w trybie awaryjnym, 
• gmina lub powiat funkcjonowały w zorganizowanym trybie kryzysowym.

Służby ratownicze gaszą pożary i ratują życie, ale to samorząd odpowiada za utrzymanie podstawowych funkcji życiowych na poziomie lokalnym (woda, żywność, schronienie, komunikacja, łączność, logistyka). Służby są jednym z elementów szerszego systemu.

---

Od czego realnie zacząć wdrażanie systemu OLiOC w gminie lub powiecie?

Najlepszym punktem wyjścia są cztery podstawowe elementy: 

• aktualna mapa zagrożeń wraz z 8–12 realistycznymi, lokalnymi scenariuszami („co jeśli…”) 
• mapa zasobów ludzkich i materialnych (kto, co posiada, gdzie jest, w jakim czasie może dotrzeć) 
• mapa infrastruktury krytycznej (woda, energia, łączność, ochrona zdrowia, edukacja, transport) 
• lista krytycznych braków (czego brakuje, aby utrzymać minimum funkcjonowania przez co najmniej 72 godziny)

Dopiero na tej podstawie należy planować zakupy sprzętu i tworzyć dokumentację. W przeciwnym razie istnieje wysokie ryzyko zakupu wyposażenia, które nie buduje realnych zdolności.

---

Jakie są trzy najczęstsze błędy popełniane na początku wdrażania OLiOC?

• Dokonywanie zakupów sprzętu bez wcześniejszej koncepcji użycia (brak procedur, brak przeszkolenia personelu, brak planu utrzymania technicznego). 
• Tworzenie obszernej dokumentacji, która nie jest weryfikowana w praktyce (plan istnieje tylko „na papierze”). 
• Niejasny podział ról i odpowiedzialności (brak wyraźnego dowodzenia, brak przypisanej odpowiedzialności za komunikację i logistykę).

Dodatkowo często występuje brak systematycznej edukacji mieszkańców i podnoszenia ich świadomości zagrożeń.

Efekt: chaos organizacyjny, sprzeczne komunikaty i niewykorzystany sprzęt składowany
w magazynach.

---

Co oznacza pojęcie „minimalna gotowość” – co musi działać zawsze?

Minimalna gotowość to zdolność do uruchomienia w ciągu 30–60 minut kluczowych elementów systemu: 

• ostrzegania i komunikacji (wielokanałowej, również w trybie awaryjnym), 
• trybu pracy kryzysowej (dyżury, podejmowanie decyzji, rejestracja działań), 
• podstawowej logistyki (woda, ogrzewanie/ochłodzenie, transport, punkt informacyjny), 
• ochrony kluczowych obiektów (wodociągi, stacje uzdatniania, przepompownie, serwerownie, ujęcia wody, magazyny).

Bez tych elementów pozostałe działania mają charakter jedynie pozorny.

---

Co jest ważniejsze w systemie ostrzegania i alarmowania – syrena czy komunikat?

Najważniejszy jest precyzyjny, zrozumiały komunikat wykonawczy, który odpowiada na pytania:

• co się dzieje,
• gdzie,
• od kiedy,
• kto jest zagrożony,
• co robić teraz,
• czego nie robić,
• skąd brać aktualizacje. 

Syrena pełni jedynie rolę sygnału początkowego („dzwonka”). Bez jasnego komunikatu ludzie nie wiedzą, jak się zachować – inaczej w przypadku skażenia, inaczej przy powodzi.  System powinien posiadać redundancję: gdy zawiedzie jeden kanał (internet, prąd), musi działać inny (megafony, radio lokalne, obwieszczenia, patrole, komunikaty w punktach zbiorczych).

---

Jak powinien wyglądać dobry komunikat kryzysowy – jaki jest zalecany szablon?

Dobry komunikat kryzysowy powinien mieć prostą, przejrzystą strukturę: 

• Zdarzenie: „Wystąpiło… / Przewiduje się…” 
• Obszar: konkretne ulice, sołectwa, obiekty 
• Czas: od kiedy i do kiedy (lub „do odwołania”) 
• Instrukcja: 2–4 konkretne kroki działania
• Zakazy: czego absolutnie nie robić 
• Aktualizacje: gdzie i kiedy będzie następna informacja 
• Kontakt: jeden numer telefonu i jeden główny kanał

Najczęstszy błąd to zbyt długie, niejasne sformułowania i brak konkretnej instrukcji działania.

---

Schrony a miejsca doraźnego schronienia – co robić, gdy liczba schronów jest niewystarczająca?

Gdy liczba schronów i ukryć jest niewystarczająca, zgodnie z art. 102 ustawy o OLiOC, wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda organizują miejsca doraźnego schronienia.  Wykorzystuje się do tego celu: 

• piwnice, garaże podziemne, tunele, 
• budynki o solidnej konstrukcji, 
• obiekty publiczne możliwe do szybkiego otwarcia i obsadzenia personelem, 
• ewentualnie nowo wykonane wykopy lub budowle ziemne.

Kluczowe wymagania:

• dostępność 24/7 w kryzysie,
• wyraźne oznakowanie,
• procedura eksploatacji,
• minimalne wyposażenie (oświetlenie, łączność, apteczka, podstawowa higiena),
• informacja dla mieszkańców, gdzie i kiedy mogą się schronić.

---

Co jest ważniejsze w schronieniu – solidna konstrukcja budynku czy organizacja?

Zdecydowanie ważniejsza jest organizacja.  Nawet najlepszy budynek bez: kluczy, wyznaczonej obsady, listy dyżurów, łączności, planu wejścia/wyjścia oraz zasad utrzymania porządku szybko może stać się źródłem paniki i chaosu.  Minimalny standard organizacyjny obejmuje:  kto otwiera obiekt,  kto kontroluje wejście,  kto utrzymuje porządek,  kto odpowiada za komunikację,  kto zapewnia minimum medyczne.

---

Kiedy ewakuacja jest konieczna, a kiedy może przynieść więcej szkody niż pożytku?

Ewakuacja jest konieczna, gdy zagrożenie jest bezpośrednie i nie można go bezpiecznie przeczekać (np. powódź, pożar, skażenie, ryzyko zawalenia budynku, uderzenie kinetyczne, masowe zamieszki).  Staje się szkodliwa, gdy jest przeprowadzana chaotycznie tzn. z pominięciem:

• wyznaczonych tras i punktów zbiórki, 
• zapewnionego transportu, 
• punktów przyjęcia i rejestracji osób, 
• informacji dla rodzin, 
• logistyki na miejscu (woda, żywność, opieka medyczna).

Ewakuacja bez planu to często jedynie przeniesienie problemu w inne miejsce – z dodatkowym ryzykiem ofiar w trakcie przemieszczania się.

---

Jak powinien wyglądać minimalny plan ewakuacji na poziomie gminy?

Minimalny plan ewakuacji powinien zawierać co najmniej następujące elementy: 

• kryteria uruchomienia ewakuacji (kiedy ogłaszamy), 
• strefy i priorytety (kto pierwszy: domy pomocy społecznej, szpitale, szkoły, osoby z niepełnosprawnościami), 
• środki transportu (autobusy, pojazdy gminne, umowy z przewoźnikami), 
• punkty zbiórki i punkty docelowe przyjęcia, 
• rejestracja ewakuowanych i łączenie rodzin, 
• jeden spójny przekaz informacyjny + regularne aktualizacje, 
• zapewnienie bezpieczeństwa (policja, OSP, straż miejska – porządek, kierowanie ruchem, ochrona pozostawionego mienia).

Szczegółowe wytyczne wynikają m.in. z art. 42 ustawy o OLiOC oraz § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia.

---

Co oznacza pojęcie „72 godziny odporności” i dlaczego jest to realistyczny standard?

„72 godziny odporności” to praktyczny próg czasowy, w którym samorząd powinien być w stanie samodzielnie zapewnić mieszkańcom podstawowe potrzeby (woda, informacja, ciepło, leki, minimalny porządek publiczny).

W pierwszych 3 dobach po dużym kryzysie państwo centralne i służby często działają
z ograniczeniem zasobów i priorytetem ratowania życia. Samorząd, który potrafi przetrwać ten okres na własnych zasobach, zyskuje czas na zorganizowanie dalszej pomocy i znacząco ogranicza straty ludzkie oraz społeczne.

---

Jak konkretnie zabezpieczyć dostawy wody jako usługi krytycznej?

Istotnie dostęp do woda jest priorytetem podczas zdarzeń o charakterze kryzysowym.

Minimalny zestaw działań w tym zakresie obejmuje: 

• zasilanie awaryjne kluczowych elementów (ujęcia, stacje uzdatniania, przepompownie), 
• zapasy paliwa i procedura ciągłych dostaw, 
• procedury oszczędzania i racjonowania (z komunikacją i priorytetami), 
• alternatywne punkty poboru i dystrybucji (beczkowozy, cysterny, woda butelkowana), 
• fizyczną ochronę ujęć i punktów dystrybucji (przed dywersją i niepokojami społecznymi), 
• natychmiastowy plan komunikacji w przypadku przerw w dostępie do wody pitnej.

Dodatkowo warto zapewnić: alternatywne źródła (mobilne stacje filtracji, zapasowe studnie), części zamienne, procedury wydawania wody oraz szybkie informowanie o awariach i zanieczyszczeniach.

---

Co jest najważniejsze w sytuacji blackout – oprócz samego agregatu prądotwórczego?

Agregat prądotwórczy -bez paliwa, procedury i planu jest praktycznie bezużyteczny.

Kluczowe elementy to: 

• priorytety zasilania (co musi działać w pierwszej kolejności), 
• awaryjna łączność (radiowa lub satelitarna), 
• oświetlenie i zapewnienie bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej, 
• informacja (gdzie jest pomoc, gdzie można naładować urządzenia, gdzie jest woda), 
• wsparcie grup wrażliwych (tlenoterapia, sprzęt medyczny domowy, seniorzy).

Najczęstszy błąd podczas blackoutu to wiara, że posiadanie agregatu rozwiązuje każdy problem.  Należy mieć świadomość, że brak prądu uniemożliwia działanie oświetlenia, alarmów, bankomatów – dlatego kluczowe są zapasy żywności, wody, leków oraz indywidualne źródła oświetlenia i ładowania (latarki, powerbanki, panele solarne).

---

Jakie są realne zagrożenia hybrydowe na poziomie gminy lub powiatu?

Najczęściej spotykane zagrożenia hybrydowe to: 

• sabotaż infrastruktury krytycznej (wodociągi, sieci energetyczne, drogi, ogrzewanie, łączność), 
• celowe podpalenia, 
• prowokacje i fałszywe alarmy przeciążające służby, 
• kampanie dezinformacyjne i podszywanie się pod instytucje publiczne.

Cecha działań hybrydowych polega na tym, że każdy pojedynczy incydent wygląda na „zwykłe” zdarzenie kryminalne lub techniczne, ale w połączeniu tworzą chaos, utratę zaufania i destabilizują funkcjonowanie dotychczasowego ładu. System OLiOC musi posiadać procedury, które pozwalają zachować spokój i nie dać się wciągnąć w eskalację.

---

Jak praktycznie radzić sobie z dezinformacją w czasie kryzysu?

Podstawowe działania: 

• wyznaczenie oficjalnego źródła odbioru informacji utrzymując stałąrytmikę aktualizacji informacji,
• monitoring lokalnych plotek i nieprawdziwych informacji, 
• szybkie, krótkie dementi (np.„to fałsz”, „to niepotwierdzone”, „oto fakty”), 
• konsekwentny język i brak sprzecznych komunikatów wydawanych przez różne osoby, 
• edukacja mieszkańców

Najczęstszy błąd w komunikacji kryzysowej to milczenie – cisza jest najlepszym paliwem dla dezinformacji.

Dodatkowo istotna jest weryfikacja faktów, porównywanie kilku niezależnych źródeł, sprawdzanie cytowanych danych,  szybkie publiczne dementowanie fałszywych informacji, transparentna komunikacja.

---

W jaki sposób włączyć szkoły do systemu OLiOC w sposób uporządkowany i skuteczny?

Szkoła powinna posiadać i regularnie ćwiczyć pięć podstawowych procedur:

• alarmowanie i schronienie wewnątrz budynku, 
• ewakuacja (co najmniej dwie niezależne drogi wyjścia), 
• bezpieczny odbiór dzieci przez rodziców (kontrola, kolejność, komunikacja), 
• reagowanie na incydenty informacyjne (plotki, groźby, dezinformacja), 
• współpraca z gminą (kto, kiedy i jak raportuje zdarzenia).

Ćwiczenia powinny być krótkie, cykliczne i realistyczne. W ramach ustawy o OLiOC szkoły mogą pełnić dodatkowe funkcje. Kluczowe jest przestrzeganie procedur bezpieczeństwa (stan BRAVO – ograniczenie dostępu osób postronnych), wypracowanie procedur alarmowych na różne scenariusze takie jak np. pożar, zamach  oraz regularne treningi ewakuacji.

---

Jak powinien funkcjonować punkt informacyjny/pomocowy w czasie kryzysu?

Punkt informacyjno-pomocowy powinien być miejscem, w którym poszkodowany otrzymuje: rzetelną informację, podstawową pomoc oraz kierunek dalszego działania. 

Minimalne wymagania punktu informacyjnego: 

• wyraźne oznakowanie i podanie godzin działania, 
• zarządzanie kolejką, 
• formularz rejestracji potrzeb (leki, transport, nocleg), 
• stała łączność z centrum koordynacyjnym, 
• podstawowe wyposażenie (woda, możliwość ładowania telefonów, apteczka), 
• jasna procedura eskalacji (kiedy wzywać PRM, PSP, policję).

Bez zorganizowanego punktu obsługa osób będzie chaotyczna i nieefektywna.

---

Jak powinny wyglądać ćwiczenia, które realnie poprawiają gotowość?

Najskuteczniejszy zestaw ćwiczeń: 

• krótkie ćwiczenia decyzyjne dla kierownictwa – co 1–2 miesiące, 60–90 minut, jeden scenariusz, decyzje i komunikaty, 
• regularne testy łączności i systemu alarmowania,
• 1–2 duże ćwiczenia rocznie z pełną logistyką (woda, ewakuacja, punkt przyjęcia).

Każde ćwiczenie kończy się wnioskami dot. m.in.: kwestii co poprawić w ciągu 30 dni, a co w ciągu 90 dni. 

Najpierw należy przeprowadzić analizę ryzyka, aby ćwiczyć realne, lokalne scenariusze. Ćwiczenia powinny zaczynać się od krótkich sesji dla kadry zarządzającej, a kończyć na dużych, złożonych ćwiczeniach wraz z logistyką. Po każdym ćwiczeniu należy dokonać oceny i wprowadzenia działań korygujących

---

Co powinno znajdować się „na papierze”, a co „w głowach i rękach”?

Najskuteczniejszy zestaw ćwiczeń: 

• krótkie ćwiczenia decyzyjne dla kierownictwa – co 1–2 miesiące, 60–90 minut, jeden scenariusz, decyzje i komunikaty, 
• regularne testy łączności i systemu alarmowania,
• 1–2 duże ćwiczenia rocznie z pełną logistyką (woda, ewakuacja, punkt przyjęcia).

Każde ćwiczenie kończy się wnioskami dot. m.in.: kwestii co poprawić w ciągu 30 dni, a co w ciągu 90 dni. 

Najpierw należy przeprowadzić analizę ryzyka, aby ćwiczyć realne, lokalne scenariusze. Ćwiczenia powinny zaczynać się od krótkich sesji dla kadry zarządzającej, a kończyć na dużych, złożonych ćwiczeniach wraz z logistyką. Po każdym ćwiczeniu należy dokonać oceny i wprowadzenia działań korygujących

---

Jak planować zakupy sprzętu, aby nie marnować środków finansowych?

Planowanie zakupów należy zaczynać od analizy ryzyka a nie od katalogu sprzętu: 

• Co musi działać bezwzględnie? (woda, łączność, schronienie, transport, informacja) 
• Jakim sposobem to osiągniemy? (procedury i przeszkoleni ludzie) 
• Czego realnie brakuje?

Dopiero wtedy dobiera się konkretny sprzęt pasujący do scenariuszy.  Od razu należy zaplanować utrzymanie: przeglądy techniczne, baterie, paliwo, szkolenia, warunki magazynowania. 

---

Jakie są konkretne wskaźniki, że gmina lub powiat jest realnie gotowy?

Testy gotowości przeprowadzone np. w ramach ćwiczeń: 

• czy w ciągu 30 minut potrafimy wydać spójny komunikat i powtarzać go co godzinę, 
• czy istnieje aktualna lista osób na dyżurach i wszyscy wiedzą, co mają robić, 
• czy potrafimy w krótkim czasie uruchomić punkt informacyjny i dystrybucję wody, 
• czy kluczowe obiekty mają sprawne zasilanie awaryjne i wystarczające zapasy paliwa, 
• czy istnieje przećwiczona procedura ewakuacji domu pomocy społecznej i szkoły.

Prawdziwa gotowość to pozytywne przeprowadzenie ćwiczeń opartych na realnej analizie ryzyk, znajomość ról przez personel, zapewnienie ciągłości działania w obszarach kluczowych takich jak np. woda, żywność, energia, łączność.

---

Jak współpracować z organizacjami pozarządowymi i wolontariuszami, aby uniknąć chaosu?

Współpraca z NGO i wolontariuszami w kryzysie wymaga ścisłej koordynacji. Konieczne jest: 

• rejestracja wolontariuszy z uwzględnieniem sił, środków i kompetencji, którymi dysponują.
• precyzyjne przydzielanie zadań,
• wyznaczenie osoby nadzorującej, 
• zapewnienie zasad BHP i bezpieczeństwa, 
• system komunikacji i identyfikacji (aby nie dopuścić osób nieuprawnionych).

Ustawa o OLiOC (art. 19 i 20) umożliwia zawieranie porozumień z NGO lub uznanie ich za podmioty ochrony ludności. Kluczowe w tym aspekcie jest określenie zakresu działań, wzajemnych oczekiwań i procedur postępowania.

---

Co oznacza „zasada dwóch ścian” w kontekście schronienia?

„Zasada dwóch ścian” oznacza, że im więcej solidnego materiału konstrukcyjnego znajduje się pomiędzy człowiekiem a źródłem zagrożenia, tym większe jest bezpieczeństwo.  Dwie ściany (lub ściana i strop budynku) znacznie zwiększają ochronę przed: 

• odłamkami, 
• falą uderzeniową, 
• częściowo przed promieniowaniem cieplnym.

W praktyce oznacza to wybór miejsca w budynku:

• najlepiej na niższych kondygnacjach.
• z dala od okien i zewnętrznych ścian, 
• w głębi pomieszczenia, 
• przy elementach nośnych konstrukcji, 

---

Dla kogo są warsztaty z OLiOC?

Warsztaty są dedykowane szerokiemu gronu odbiorców, którzy mają wpływ na bezpieczeństwo w Polsce:

• Administracja rządowa i samorządowa (organy ochrony ludności).
• Służby, inspekcje i straże.
• Sektor prywatny i biznes – firmy, które mogą realizować zadania OLiOC lub chcą stać się podmiotami ochrony ludności.
• Naukowcy, eksperci i studenci kierunków związanych z bezpieczeństwem.

Organizatorzy i Partnerzy

Organizatorem wydarzenia jest Safety Project sp. z o.o. oraz Fundacja Polski Instytut Bezpieczeństwa i Obronności. Safety Project to firma doradczo-szkoleniowa, która posiada certyfikację Akademii Pożarniczej i na co dzień wspiera urzędy oraz firmy w audytach i tworzeniu planów ochrony.

Wsparcie organizacyjno-merytoryczne zapewniają m.in. NATO DEEP eAcademy, Centrum Ratownictwa sp. z o.o. oraz Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu.

Warsztaty odbyły się w formule bezpłatnej dzięki wsparciu naszego partnera technicznego, Atlas Ward Polskie Schrony. Zachęcamy do zapoznania się z rozwiązaniami firmy na stronie internetowej.

---

Nie czekaj – liczba miejsc jest ograniczona do 5000 uczestników! Zdobądź wiedzę, która pozwoli Ci budować realne bezpieczeństwo.